1. Giới thiệu về Tháp Thủ Thiện
Giữa vùng đất Tây Sơn – Bình Định, nơi nổi tiếng với truyền thống võ thuật và lịch sử hùng tráng, có một ngôi tháp Chăm cổ mang vẻ đẹp trang nhã, thanh thoát và ẩn chứa nhiều bí ẩn: Tháp Thủ Thiện. Được xây dựng khoảng nửa đầu thế kỷ XII, tháp là một trong những di tích Chăm Pa còn sót lại tại miền Trung Việt Nam, dù quy mô khiêm tốn nhưng lại có giá trị nghiên cứu kiến trúc và lịch sử sâu sắc.
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Tháp Thủ Thiện nổi bật bởi lối xây dựng điêu luyện và những chi tiết điêu khắc độc đáo, khác biệt so với các cụm tháp khác trong khu vực. Nó không chỉ là một di tích cổ, mà còn là nhân chứng của quá trình giao thoa văn hóa và tín ngưỡng Champa trên vùng đất Bình Định.
2. Tháp Thủ Thiện ở đâu?
-
Địa chỉ: tọa lạc tại thôn Thủ Thiện, xã Bình Nghi, huyện Tây Sơn, cách thành phố Quy Nhơn 35 km về hướng Tây Bắc, nay thuộc tỉnh Gia Lai
-
Tháp nằm bên bờ nam sông Kôn, trên vùng đất tương đối bằng phẳng, khác với nhiều tháp Chăm khác thường tọa lạc trên đồi cao.
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Thời gian:
Tháp có niên đại xây dựng vào khoảng thế kỷ XI trong thời kỳ chuyển tiếp giữa phong cách Mỹ Sơn A1 và phong cách Bình Định nhưng đậm nét phong cách Bình Định hơn.
- Năm công nhận: Tháp Thủ Thiện được nhà nước công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật Chăm đầu thế kỷ XII, xếp hạng vào 20/1/1995.
3. Cách di chuyển đến Tháp Thủ Thiện
Từ trung tâm TP. Quy Nhơn
- Di chuyển theo Quốc lộ 19 hướng Tây Bắc khoảng 35 km đến huyện Tây Sơn
- Từ đây, đi theo hướng địa phương về xã Bình Nghi, hỏi đường đến Làng Thủ Thiện là tới di tích
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Đường đi khá thuận tiện, xe máy và xe ô tô đều có thể tiếp cận gần chân tháp.
4. Giá vé tham quan & giờ hoạt động
- Giá vé: Miễn phí tham quan
- Giờ mở cửa: 07:00 – 18:00 hằng ngày
- Thời gian lý tưởng tham quan: khoảng 30 phút
Thông tin cập nhật bởi các trang du lịch chính thức của Bình Định (tính đến 2026).
5. Tên gọi “Thủ Thiện” bắt nguồn từ đâu?
Tên gọi “Tháp Thủ Thiện” gắn liền với làng Thủ Thiện – nơi mà ngôi tháp tọa lạc. Tên này là cách gọi bắt nguồn từ cư dân bản địa, không phải tên gốc của người Chăm Pa xưa, nhưng đã trở thành cách gọi phổ biến trong sử sách và truyền khẩu địa phương. Người Pháp gọi là Tour de Bronze (tháp Đồng).
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Nhiều tài liệu khảo cổ và văn hóa cho thấy: trong ca dao Bình Định xưa có câu:
“Vững vàng tháp cổ ai xây – Bên kia Thủ Thiện, bên này Dương Long”
Câu ca này không chỉ mô tả vị trí tương đối giữa hai di tích, mà còn thể hiện vị trí nổi bật của Tháp Thủ Thiện trong tâm trí cư dân địa phương.
6. Kiến trúc đặc sắc của Tháp Thủ Thiện
Tháp Thủ Thiện là một công trình Champa phong cách Bình Định, nhóm với các di tích như Tháp Cánh Tiên</strong> và Tháp Phú Lốc, dù quy mô nhỏ hơn, nhưng kiến trúc có những nét riêng biệt đáng chú ý.
6.1. Quy mô và hình dáng
Quy mô:
Khác với các tháp nằm trên đồi cao, Tháp Thủ Thiện được xây dựng trên một khối đất hình vuông, mỗi chiều đo được 8,5m, gần bờ sông Kôn, tạo nên cảm giác hòa quyện với thiên nhiên mở
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Hình dáng:
- Đế tháp cao, hơi thóp ở phần giữa, tạo dáng choãi rộng ở phía nền, phình ra trên mặt, nâng toàn bộ thân tháp.
- Thân tháp là một khối trụ vuông, cửa chính mở về phía đông. Vòm cửa đã bị sập nhưng có thể hình dung được nhờ cấu trúc ba cửa giả vẫn còn tương đối nguyên vẹn với vòm nhọn hình mũi lao xếp thành nhiều lớp. Ngăn cách giữa thân và mái, bộ diềm nhô rộng ra bốn phía. Tuy bị hư hại, dấu vết còn lại vẫn còn khá rõ để nhận ra ba tầng nóc.
- Các tầng có cấu trúc đồng dạng với nhau, nhỏ dần về phía trên, ở mỗi tầng, bốn góc lại được trang trí bằng các tháp góc nhỏ nhiều tầng. Bên trong lòng tháp có rất nhiều vết gắn phù điêu, nơi đặt tượng thờ. Đó là điểm khác biệt của tháp Thủ Thiện với tất cả các tháp còn lại ở Bình Định.
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
Tháp có quy mô nhỏ nhưng lại là công trình kiến trúc có kiểu dáng và phong cách mang đầy đủ nhất những yếu tố đặc trưng cho phong cách Bình Định. Các vòm cửa hình mũi lao cao vút lên, các cột ốp để trơn không trang trí, các tháp góc xếp thành nhiều tầng sít nhau. Nếu như ở các tháp khác, sự cầu kỳ, tinh tế làm nên vẻ đẹp thì ở tháp Thủ Thiện, sự giản lược trang trí lại tạo ra vẻ đẹp trang nhã, thanh thoát.
6.2. Kỹ thuật xây dựng
- Vật liệu chính là gạch nung đỏ Champa – loại vật liệu phổ biến trong lối kiến trúc cổ của người Chăm.
- Các viên gạch được xếp khớp chặt với nhau, tạo nên một kết cấu vững chắc mặc dù không dùng nhiều vữa kết dính.
- Đây là kỹ thuật xây dựng tiêu biểu của Champa, mang lại độ bền vượt thời gian.
Một chi tiết cực kỳ đặc sắc của Tháp Thủ Thiện là phần mảng tường hậu được khoét sâu phía tây, bên trong có một bàn thờ bao quanh với ô khám hình cung nhọn – một yếu tố nghệ thuật điêu khắc cổ Champa rất hiếm thấy trong các tháp khác.
7. Cấu trúc hình thành & giá trị lịch sử
7.1. Niên đại xây dựng
Theo các nhà nghiên cứu, Tháp Thủ Thiện được dựng lên vào nửa đầu thế kỷ XII, thuộc giai đoạn đỉnh cao thứ hai của văn hóa Chăm Pa trên đất Bình Định.
- Hiện trạng: toàn bộ khuôn viên của tháp cỏ dại mọc um tùm, không có cổng vào cũng như ranh giới của tháp. Hiện tại chân tháp phía trong và phía ngoài đang có hiện tượng hỏng nặng, một số họa tiết bị mất, 4 trụ tháp 4 bên chỉ còn một bên được gia cố buộc bằng 1 sợi dây thép. Tháp chưa nhận được sự quan tâm của chính quyền mặc dù đã được công nhận di tích rất lâu.
(Ảnh: tháp Thủ Thiện)
7.2. Giá trị văn hóa – tín ngưỡng
Tháp từng là không gian tâm linh dành cho các nghi lễ tôn giáo của người Chăm Pa, thể hiện sự gắn kết giữa đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật kiến tạo không gian thờ tự.
7.3. Giá trị khảo cổ và nghệ thuật
Ngoài giá trị lịch sử, Tháp Thủ Thiện còn là một công trình quan trọng để nghiên cứu kỹ thuật xây dựng gạch cổ, nghệ thuật điêu khắc Champa, đặc biệt là các chi tiết hiếm thấy trong di tích khác. Tháp Thủ Thiện được nhà nước công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật Chăm đầu thế kỷ XII, xếp hạng vào 20/1/1995.
8. Tour tham quan Tháp Thủ Thiện tại Kifa Travel
Tháp Thủ Thiện thường được Kifa Travel đưa vào các hành trình kết hợp cùng:
Thời gian tham quan trung bình khoảng 30–45 phút để khám phá toàn bộ kiến trúc và chi tiết nghệ thuật đặc sắc.
Một số lưu ý khi tham quan:
- Du khách nên mặc trang phục lịch sự khi thăm di tích cổ.
- Không leo trèo hay chạm vào phần thân tháp để bảo vệ di tích.
Nên ghé thăm vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng gắt và có ánh sáng tốt cho việc quan sát chi tiết
Quý khách khi đến check in Tháp Thủ Thiện có thể kết hợp chương trình tham quan Bảo Tàng Quang Trung, Đàn tế trời Tây Sơn – và quý khách có thể tham khảo thêm chương trình trong ngày khác về thiên nhiên của Kifa Travel:
Tour HOT Cồn Chim – Hoà mình với thiên nhiên giữa lòng thành phố Quy Nhơn.
Tour HOT Cù Lao Xanh – Thiên đường sống ảo không góc chết.
Tour HOT Kỳ Co Eo Gió – Thiên đường biển đảo đẹp nhất Quy Nhơn.
